Sắp xếp bếp nhỏ cho gọn và an toàn: chia vùng, số đo và thứ tự cất đồ

Căn bếp chung cư dài ba mét rưỡi, bốn người ăn mỗi ngày, và mỗi lần nấu là một lần xoay người tránh nhau. Nghe quen thì đây là tình cảnh của phần lớn bếp thành phố hiện nay.

Điều thú vị là rất ít bếp chật vì thiếu chỗ chứa. Chúng chật vì đồ nằm sai chỗ: nồi dùng hằng ngày nằm tận ngăn trong cùng, hộp nhựa chiếm hết ngăn kéo ngay tầm tay, còn khoảng mặt bàn duy nhất để thái rau thì đang có chiếc lò nướng dùng mỗi năm ba lần đặt lên.

Dọn lại một buổi sáng theo thứ tự dưới đây, bạn sẽ có thêm chỗ mà không phải đóng thêm một chiếc tủ nào.

Chia bếp thành ba vùng, mọi thứ còn lại theo sau

Một căn bếp dù lớn hay nhỏ đều chỉ có ba việc: lấy đồ ra, sơ chế, rồi nấu. Vậy nên chia mặt bằng thành ba vùng theo đúng thứ tự đó:

• Vùng trữ — tủ lạnh, tủ khô, kệ gia vị dự trữ, thùng gạo.
• Vùng sơ chế — chậu rửa và khoảng mặt bàn liền kề. Đây là nơi thớt nằm, dao treo, rổ rá và thùng rác.
• Vùng nấu — mặt bếp, máy hút mùi, và chỗ để nồi chảo, dầu, gia vị nêm, dụng cụ đảo.

Nguyên tắc duy nhất cần nhớ: đồ thuộc vùng nào thì cất trong vùng đó. Chai nước mắm phải nằm ở vùng nấu, không phải trong tủ khô ở đầu kia. Rổ rá nằm ở vùng sơ chế, cạnh chậu rửa. Riêng việc này thôi đã bỏ đi rất nhiều bước đi lại trong một bữa cơm.

Ba vùng đó nên nối nhau thành một tam giác và không có thứ gì chắn giữa. Với bếp một dãy thẳng — kiểu phổ biến nhất ở căn hộ — thứ tự lý tưởng là tủ lạnh, chậu rửa, rồi bếp, với một khoảng mặt bàn ở giữa chậu rửa và bếp.

Sáu con số nên đo trước khi kê lại

Đây là những con số dùng được ngay, không cần gọi thợ:

• Chiều cao mặt bếp: 82–90cm. Cách chọn riêng cho người đứng bếp chính: đứng thẳng, gập khuỷu tay, mặt bếp nên thấp hơn khuỷu tay khoảng 10–15cm. Cao quá thì mỏi vai khi thái, thấp quá thì đau lưng.
• Máy hút mùi cách mặt bếp 65–75cm nếu dùng bếp ga, và 55–65cm nếu dùng bếp từ hoặc bếp điện. Treo cao hơn thì hút không kịp, thấp hơn thì vướng đầu và nóng máy.
• Lối đi giữa hai dãy tủ: tối thiểu 90cm. Hẹp hơn thì không mở được cánh tủ dưới khi có người đứng sau lưng.
• Mặt bàn sơ chế liền mạch: ít nhất 60cm, lý tưởng là 90cm. Đây là số bị hy sinh nhiều nhất và cũng là số khiến bếp khó dùng nhất khi thiếu.
• Đáy tủ trên cách mặt bếp 45–60cm, đủ để đặt vừa máy xay hay ấm siêu tốc mà vẫn với tới ngăn dưới cùng.
• Ổ cắm cách chậu rửa và bếp ít nhất 60cm, và nên có nắp che.

Dựng theo chiều cao: những món nên treo thay vì nhét tủ

Bếp nhỏ thường thừa tường và thiếu tủ. Tận dụng chiều cao là cách rẻ nhất để có thêm chỗ:

• Dao — thanh nam châm gắn tường, vừa tiết kiệm ngăn kéo vừa giữ lưỡi dao lâu sắc.
• Chảo và nồi hay dùng — móc treo trên thanh ray inox ngay trên bếp. Treo cũng đỡ được chuyện xếp chồng làm xước lòng chảo.
• Sạn, muôi, kẹp, phới — ống đứng đặt ngay cạnh bếp, hoặc treo trên ray.
• Gia vị nêm — kệ nhỏ gắn tường sát bếp, xếp theo tần suất dùng chứ không theo cỡ chai.
• Thớt và khay — dựng đứng trong một khay chia, đừng chồng nằm.

Ngược lại, có ba món không nên treo gần bếp: giấy lau, khăn vải và chai dầu ăn. Cả ba đều bắt lửa, và chỗ an toàn của chúng là ngăn kéo hoặc cánh tủ ngay bên cạnh chứ không phải mặt tường sau bếp.

Xếp tủ và ngăn kéo theo tần suất, không theo kích thước

Thói quen thường thấy là xếp đồ theo bộ và theo cỡ cho gọn mắt. Cách hiệu quả hơn là xếp theo số lần chạm tay vào chúng trong một tuần:

• Tầm ngang hông đến ngang vai — chỗ dễ lấy nhất — dành cho thứ dùng hằng ngày: chén đĩa ăn cơm, nồi nấu canh, chảo, hộp đựng đồ ăn thừa.
• Ngăn dưới sát sàn — dành cho đồ nặng và đồ dùng ít: nồi to nấu nước dùng, nồi gang, thùng gạo, máy xay.
• Ngăn trên cùng — đồ nhẹ và dùng theo mùa: khay bánh, bình giữ nhiệt, bộ chén đĩa tiếp khách.

Riêng ngăn kéo, hãy dùng khay chia ô. Một ngăn kéo không chia ô luôn biến thành cái hộp lộn xộn trong vòng hai tuần, bất kể bạn xếp cẩn thận thế nào lúc đầu.

Và một bước ít ai làm nhưng hiệu quả nhất: lấy hết đồ ra khỏi tủ, chia thành ba đống — dùng hằng tuần, dùng vài tháng một lần, và cả năm chưa đụng tới. Đống thứ ba đem cho hoặc cất sang chỗ khác. Ở phần lớn các bếp, riêng đống này đã chiếm hơn một phần ba diện tích chứa.

Ba kiểu bếp nhỏ và điểm yếu riêng của từng kiểu

Cùng là bếp chật nhưng mỗi kiểu mặt bằng vướng một chỗ khác nhau:

• Bếp một dãy thẳng. Điểm yếu là mặt bàn sơ chế hay bị kẹp giữa chậu rửa và bếp chỉ còn ba, bốn chục phân. Cách chữa rẻ nhất là một tấm thớt lớn đặt hẳn lên miệng chậu rửa khi cần thái — mặt bàn rộng thêm ngay mà không phải sửa gì.
• Bếp chữ L. Góc trong cùng gần như luôn thành hố đen, đồ nhét vào đó cả năm không ai lấy ra. Dành riêng góc đó cho thứ dùng thưa nhưng cồng kềnh, hoặc lắp mâm xoay.
• Bếp hành lang hai dãy. Vướng nhất là hai người cùng mở cánh tủ đối diện. Nếu đổi được, hãy dồn tủ sâu về một bên và để bên kia là kệ mở nông.

An toàn: những thứ không được tiết kiệm chỗ

• Bình gas đặt nơi thoáng, đứng thẳng, không nhốt trong hộc kín và không để cạnh nguồn nhiệt. Dây dẫn gas nên thay định kỳ theo khuyến cáo của nhà cung cấp, kiểm tra bằng cách quét nước xà phòng lên khớp nối xem có sủi bọt không.
• Cán nồi chảo luôn xoay vào trong, không chìa ra lối đi — nhà có trẻ nhỏ thì đây là việc quan trọng nhất trong cả bài này.
• Không để dao trong chậu rửa. Rửa xong là cất ngay.
• Chừa một chỗ trống cố định để đặt nồi nóng, kèm một tấm lót chịu nhiệt. Không có chỗ này thì nồi nóng sẽ được đặt bừa lên mặt bàn hoặc lên nắp bếp.
• Bình chữa cháy mini để gần lối ra của bếp, không để sát bếp — khi có lửa thì chỗ sát bếp là chỗ bạn không với tới được.
• Vệ sinh lưới lọc máy hút mùi mỗi một đến hai tháng. Lớp dầu đọng vừa làm máy hút kém vừa là thứ dễ bắt lửa.

Nếu chỉ có một buổi sáng, hãy làm theo thứ tự này: dọn sạch mặt bàn trước, bỏ ra ngoài mọi thứ không dùng hằng ngày; chia lại ba vùng; xếp đồ về đúng vùng theo tần suất; rồi treo lên tường những gì treo được. Nấu thử một bữa, chỗ nào phải với tay quá xa thì hôm sau đổi lại. Bếp gọn không phải là bếp trống trơn, mà là bếp mà mọi thứ bạn cần đều nằm trong tầm một bước chân.